پنج‌شنبه, 9 بهمن 1399
  • ساعت : ۱۲:۲۰:۵۹
  • تاريخ :
     ۱۳۹۹/۱۰/۰۹ 
  • کد خبر : ۶۸۹۱
ادبیاتِ نجات‌بخش
ادبیات کودکان و نوجوانان، یعنی نوشته‌هایی که در آن حس و حال کودکانه حاکم باشد، به زبان و نثری مناسب سطح سواد کودکان نوشته شده و معمولا با تصاویر همراه شود.

ادبیات کودک و نوجوان ما در ایران هنوز جوان است، از مشروطه به این طرف با علاقه‌مندی کسانی همچون جبار باغچه‌بان و عباس یمینی شریف متولد شد، کسانی مانند محمود کیانوش و مهدی آذریزدی به طور مشخص به بچه‌ها فکر و آثاری برای این گروه سنی خلق کردند، اما در این دوران آثار ترجمه، بیشترین سهم را داشتند و مسیر ادبیات ما را شکل دادند. این روزها مشکلات اقتصادی باعث تقلیل و کاهش جایگاه ادبیات کودک و نوجوان در جشنواره ها شده است به همین دلیل سیاستگذاران فرهنگی در اداره توسعه فرهنگ شهروندی و دفتر تخصصی ادبیات وابسته به سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری اصفهان برای دومین بار جشنواره شعر و داستان کودک و نوجوان را با هدف غنی سازی و بالابردن سطح ادبی برگزار می کنند. اما با شیوع کرونا و نیاز به خانه نشینی کودکان و نوجوانان نیاز است بدانیم ادبیات کودک و نوجوان نقش موثری در تعلیم و تربیت نسل ها دارد و این روزها برای رفع کاستی های خود نیازمند توجه بیشتر فعالان این حوزه و مسئولان است.

کتاب خواندن برای مردم کاری تشریفاتی است. اگر از غم نان و روزمرگی‌های کم‌دوام عبور کنند و تمام پیام‌های گوشی‌هایشان را صفر، شاید کتابی، مجله‌ای دست بگیرند و بخوانند. از اهمیت آن نه برای خود و نه برای فرزندانشان آگاهند. مخصوصا اهمیت خواندن کتاب برای کودکان. با نظام آموزش و پرورشی که در کشور ما نیز حاکم است کودکانمان عملا از تجربه‌های نو و شناخت درست از خود عقب می‌مانند. مدارس سعی در رفع بعضی از این کمبودها دارند؛ اما کلاس‌های فوق برنامه‌شان اغلب درسی است و مهارت آموزی کودک هم در رده‌های پایین آموزش قرار دارد و همه غافل از اینکه ادبیات می‌تواند نجات‌بخش باشد. هرچند نمی‌توان با آشوب وضعیت اقتصادی به کسی خرده گرفت. ادبیات کودک را می‌توان به عنوان ابزاری برای شناخت و آشنا کردن کودک با دنیای «دیگری» دانست. از طریق ادبیات کودک می‌توان به صورت غیر مستقیم به تربیت و پرورش فکری و شناختی کودکان پرداخت. اما ادبیات کودک چه ویژگی‌هایی دارد که آن را نجات‌بخش می‌دانیم؟

ادبیات کودک و نوجوان کارکردهای متفاوتی دارد. بسیاری آن را به دیده‌ی آموزش می‌بینند؛ همان‌طور که در بسیاری از کتاب‌های کودک با آموزش مستقیم، مثل چگونه به دستشویی رفتن کودک، خوابیدن به موقع، خوردن خوراکی‌های مقوی و ... روبه‌روییم. این کتاب‌ها زمینه‌ساز ارتباط گرفتن کودک با کتاب و کتاب‌خوانی هستند. اینکه کودک بداند یکی از منابعش رجوعش برای آنچه نمی‌داند، کتاب است. این نوع کتاب‌ها علاوه بر آموزش، با تصاویر و روندی که دارند برای کودک سرگرمی‌ هم ایجاد می‌کنند.

سرگرمی یکی دیگر از کارکردهای ادبیات کودک و نوجوان است. همین که کودک وارد دنیایی شود که به آن بخندد، با آن احساس شادی بکند و لحظاتی را بگذراند، اتفاق مثبتی است که همه این‌ها در آینده جزئیات موثری در ناخودآگاه او می‌شود. خیلی از مشکلات روحی و روانی کودکان نیز گره‌اش با همین ادبیات کودک باز می‌شود. بسیاری از کتاب‌های کودک از احساسات کودکان می‌گویند و به نوعی کودک را با خودش مواجه می‌کند. خیلی از آموزش‌هایی را که در هیچ کلاس و درسی پیدا نمی‌شود، در کتاب‌های کودک می‌توان پیدا کرد. درگیری کودکان با شخصیت‌های کتاب، روایت و تصویرسازی به او این امکان را می‌دهد که احساسات خود را در قالب داستان یا نوع دیگری از ادبیات بشناسد، با آن مواجه شود و بتواند در کنترل کردن آن قدم بردارد. کودکان با خواندن تجربه‌های دیگران، به بازسازی تجربه‌های خود می‌پردازند و خود را در مواجهه با این بازسازی‌ها می‌شناسند. علاوه بر شناخت خود، ادبیات کودک به شناخت «دیگری» هم کمک می‌کند. رفتارها انسانی، افکار و عقاید متفاوت و چگونگی ارتباط با «آدم»ها آنچنان پیچیدگی دارد که کودک برای جامعه‌پذیری نیاز به دستنامه‌هایی دارد تا آن را به درستی درک کند. کتاب‌های کودک برای تبیین رفتارهای انسانی بهترین دستنامه‌ها هستند.

علاوه بر شناخت و مواجهه با احساسات یکی از مهم‌ترین کارکردهای ادبیات کودک ایجاد خیال و رویا پردازی در کودکان است. اهمیت خیال‌پردازی آن‌جا نمود پیدا می‌کند که کودک می‌تواند با این روش به حل مسئله بپردازد. اعتماد بنفس خود را بالا ببرد و فعل و انفعلات اجتماعی‌اش را بهبود بخشد.

محمدهادی محمدی پژوهشگر و کنشگر ادبیات کودک درباره اهمیت خیال‌پردازی در سخنرانی همایش یک روزه‌ ادبیات کودک و نوجوان در سال ۱۳۷۸ چنین می‌گوید: «ادبیات کودکان کارکرد تخیل و ایجاد حس خیال‌پردازی هم دارد یعنی ادبیات به کودک کمک می‌کند که دامنه خیال خود را گسترش بدهد. این گسترش دادن دامنه خیال سبب می‌شود تا کودک از قوه و نیروی ذهنی خود استفاده کند و این پرورش قوه تخیل در کودکان به قدری مهم است که در کشورهای اروپایی مانند آلمان که کشوری صنعتی است دولت برای پرورش قوه تخیل کودکان سرمایه‌گذاری‌های خاصی انجام می‌دهد و نتیجه آن داشتن کارخانه‌های بزرگی مثل «بنز» و «ب ام و» است. در صورتی‌که در دانشگاه‌های کشور ما یک سلسله فرمول به دانشجوها می‌آموزند و در ارزیابی معلوم می‌شود که از این فرمول‌های پیچیده ریاضی هم نمی‌توانند به صورت کاربردی استفاده کنند

در آخر ادبیات و ادبیات کودکی به شناخت پنهانی‌ترین وجوه انسانی می‌پردازد. انسان آزاد و رها تربیت می‌کند و جوامع بهتری می‌سازد. رشد شناختی کودکان را تسریع و کامل می‌کند و شادی فزاینده‌ای به آن‌ها می‌دهد. به قول ماریو بارگاس یوسا نویسنده بزرگسالان برنده جایزه نوبل کسی که ادبیات نخوانده، از احساسات هیچ نمی‌داند. نه عشق را می‌شناسد و نه عشق‌بازی را.
زهرا ماهری، فعال حوزه ادبیات کودک و نوجوان

امتیاز :  ۰ |  مجموع :  ۰

برچسب ها

    5.7.3.0
    V5.7.3.0