• ساعت : ۱۰:۱۵:۱۵
  • تاريخ :
     ۱۳۹۹/۰۶/۱۳ 
  • کد خبر : ۵۵۴۸
در دنیای سیارات فراخورشیدی‌ چه می‌گذرد؟
عضو هیئت‌علمی گروه فیزیک دانشگاه بیرجند گفت: ستاره‌شناسان تا 25 آگوست 2020 حدود 5 هزار و 481 سیاره فرامنظومه‌ای را شناسایی کرده‌اند که 4 هزار و 201 مورد کاملاً تأییدشده هستند.

مرکز آموزش نجوم ادیب وابسته به سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری اصفهان در ادامه برنامه‌های زنده اینترنتی خود در سال 99، این بار با همراهی علاقه‌مندان به نجوم پا به دنیای سیارات فراخورشیدی یا فرامنظومه‌ای گذاشت و به تاریخچه و روش‌های کشف، تعداد و انواع سیارات فراخورشیدی پرداخت.
دکتر کاظم نفیسی دانش‌‌آموخته دکتری نجوم و اختر فیزیک از دانشگاه اصفهان و عضو هیئت‌علمی گروه فیزیک دانشگاه بیرجند در این آسترومینار، اظهار داشت: در اطراف تمام ستاره‌ها سیاراتی وجود دارد که به دور ستاره‌ها می‌گردند.
وی افزود: از زمانی که بشر پا به عرصه وجود گذاشت این سوال برای او به وجود آمد که مرکز عالم کجاست و در این باب نظریه‌های مختلفی پدید آمد. برخی گمان می‌کردند همان نقطه‌ای که آنها در آن قرار دارند مرکز عالم است اما در جهان‌بینی افلاطونی که حدود 2 هزار سال نیز حاکم بود اعتقاد داشتند زمین مرکز عالم است و خورشید و سایر سیارات و ستارگان به دور زمین می‌گردند، در حالی که مدل‌هایی که ارائه می‌دادند کم‌کم در تفسیر داده‌های تجربی ناتوان می‌ماند.
نفیسی ادامه داد: تا اینکه جهان‌بینی خورشیدمرکزی پدید آمد که می‌گفت زمین و سایر سیارات به دور خورشید می‌گردند. با این نظریه متوجه شدند که زمین سیاره ویژه‌ای نیست و سیاره‌ای مانند دیگر سیارات است که به دور خورشید می‌گردند؛ همان‌طور که بعدها متوجه شدند خورشید نیز ستاره ویژه‌ای نیست و نسبت به سایر ستاره‌ها، ستاره‌ای متوسط است. 
مدیر سابق رصدخانه دانشگاه بیرجند با بیان اینکه بعدها متوجه شدیم حتی کهکشان ما نیز کهکشان ویژه‌ای نیست و میلیاردها نمونه از آن وجود دارد، گفت: با پیشرفت علم به معمولی بودن زمین پی بردیم و حال این سوال پدید آمد که آیا در کیهان تنها هستیم یا موجودات دیگری نیز وجود دارند؟ آیا سیارات دیگری هم وجود دارند که حیات در آنها جریان داشته باشد و آیا ممکن است تمدن هوشمند در سایر سیارات وجود داشته باشد؟
به گفته وی، سیاره فراخورشیدی یا فرامنظومه‌ای سیاره‌ای است که خارج از سامانه خورشیدی قرار دارد و به دور یک ستاره غیر از خورشید در حال گردش است.

*تشریح سیستم سیاره ای فرا خورشیدی
نفیسی با اشاره به شناسایی نخستین سیستم سیاره‌ای فراخورشیدی در سال 1992 میلادی و حول یک تَپ‌اختر بیان کرد: همچنین در سال 1995 نخستین سیاره فراخورشیدی حول یک ستاره رشته اصلی با استفاده از روش سرعت شعاعی کشف شد. در سال 1996 نخستین سیاره شبیه به مشتری در صورت فلکی دب‌اکبر و در سال 1998 نیز نخستین سیاره به دور یک کوتوله سرخ کشف شد.
عضو هیئت‌علمی گروه فیزیک دانشگاه بیرجند با اشاره به کشف نخستین سیاره فراخورشیدی که از مقابل ستاره‌اش عبور می‌کرد در سال 1999 تصریح کرد: در سال 2001 نخستین نشانه‌ها از تشخیص جو روی یک سیاره منتشر و نخستین سیاره ابرزمین نیز در سال 2004 کشف شد. همچنین نخستین سیاره سرد در سال 2006، کوچک‌ترین سیاره فراخورشیدی در سال 2013 و نخستین سیاره نزدیک به اندازه زمین در سال 2014 کشف شدند.
وی تأکید کرد که ستاره‌شناسان تا 25 آگوست 2020 حدود 5 هزار و 481 سیاره فرامنظومه‌ای را شناسایی کرده‌اند که 4 هزار و 201 مورد کاملاً تأییدشده هستند.
نفیسی با بیان اینکه کشف سیارات فراخورشیدی بسیار مشکل است، درباره روش‌های کشف آنها اظهار داشت: آشکارسازی سیاره فراخورشیدی مانند دیدن سر یک خودکار از هزاران کیلومتر دورتر است. روش‌های اصلی کشف سیارات فراخورشیدی شامل اخترسنجی، گذر، سرعت شعاعی، ریزهم‌گرایی گرانشی، زمان‌سنجی تپ‌اختری و تصویربرداری مستقیم است. در مجموع بیشتر سیارات فراخورشیدی با استفاده از روش گذر و روش سرعت شعاعی کشف شده است.
این استاد دانشگاه افزود: بیشترین سیارات فراخورشیدی در سال 2016 و به تعداد 1420 سیاره کشف شده است.
وی ادامه داد: از 4 هزار و 201 سیاره فراخورشیدی تأییدشده، 161 سیاره خاکی، 1297 مورد ابرزمین، 1300 سیاره گازی و بیش از 1400 سیاره شبیه نپتون است. 
به گفته نفیسی، دو جسم که به دور هم می‌گردند هر دو حول یک مرکز جرم مشترک حرکت می‌کنند و ستاره‌ای که سیاره به دور آن می‌گردد نیز ثابت نیست. اگر جرم سیاره قابل مقایسه با جرم ستاره باشد، مرکز جرم میان خط واصل این دو قرار می‌گیرد اما چون معمولاً جرم سیارات بسیار کمتر است، این مرکز جرم نزدیک به ستاره قرار می‌گیرد و ستاره حرکتی لنگش‌وار دارد. اگر ستاره فاقد سیاره باشد به صورت مستقیم حرکت می‌کند ولی اگر سیاره‌ای داشته باشد ستاره در حرکت خود کمی لنگ می‌زند که می‌توان آن را آشکارسازی کرد و بر طبق آن به وجود سیاره حول ستاره پی برد که این همان روش اخترسنجی برای کشف سیاره فراخورشیدی است.
عضو هیئت‌علمی گروه فیزیک دانشگاه بیرجند درباره روش سرعت شعاعی بیان کرد: این روش نیز از حرکت لنگش‌وار ستاره استفاده می‌کند و با بررسی خطوط طیفی ستاره می‌توان به وجود سیاره پی برد.
وی در ادامه روش‌های ریزهم‌گرایی گرانشی، زمان‌سنجی تپ‌اختری و تصویربرداری مستقیم برای آشکارسازی سیارات فراخورشیدی را نیز به صورت تخصصی تشریح کرد.
نفیسی درباره ویژگی‌های سیستم‌های فراخورشیدی اضافه کرد: سیاراتی که مدار آنها بسیار کشیده و بیضی‌شکل باشد و بسیار نزدیک به ستاره خود باشند وجود ندارند چون در این صورت ممکن است به ستاره خود برخورد کرده و از بروند، بنابراین سیاراتی که بسیار نزدیک به ستاره خود باشند مدار حرکت آنها به شکل دایره است.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: چگالی سیارات فراخورشیدی را با استفاده از جرم و شعاع آنها محاسبه می‌کنند. البته هر روش آشکارسازی سیارات محدودیت‌هایی دارد و نمی‌توان چگالی تمام این سیارات پی برد.
وی درباره چگونگی تشخیص اجزای تشکیل‌دهنده جو یک سیاره گفت: در روش تصویربرداری مستقیم نوری که به ما می‌رسد در واقع نور ستاره است که از جو سیاره عبور کرده و به ما رسیده است. بسته به ترکیبات جو سیاره مقداری از خطوط طیفی نور ستاره جذب می‌شوند که بر اساس این خطوط جذبی پی به اجزای تشکیل‌دهنده جو یک سیاره می‌‌بریم.
به گفته عضو هیئت‌علمی گروه فیزیک دانشگاه بیرجند، شناسایی سیارات فراخورشیدی از روی زمین به دلیل وجود جو بسیار مشکل است و به همین دلیل بشر سفینه‌های مختلفی به فضا پرتاب می‌کند.

امتیاز :  ۰ |  مجموع :  ۰

برچسب ها

    5.7.3.0
    V5.7.3.0